Σας παρουσιάζουμε τα εκπαιδευτικά προγράμματα της ακαδημαϊκής χρονιάς 2016 - 2017, για τους μαθητές που φοιτούν στα Λύκεια όλης της χώρας, τα οποία εμπλουτίστηκαν, ανανεώθηκαν και καλύπτουν όλους τους τομείς των Γραμμάτων και των Επιστημών.
Συγκεκριμένα προτείνονται συνολικά 65 προγράμματα, τα οποία αφορούν στα ενδιαφέροντα και τις ανησυχίες των σημερινών εφήβων.
Για δεύτερη συνεχή χρονιά, δίνεται η δυνατότητα τα εκπαιδευτικά μας προγράμματα να παρουσιαστούν και στη νοηματική γλώσσα για την παρακολούθησή τους από τα Ειδικά Σχολεία Κωφών και Βαρήκοων μαθητών.
Τα προγράμματα στηρίζουν Ακαδημαϊκοί, Πανεπιστημιακοί Δάσκαλοι, ʼνθρωποι των Γραμμάτων και των Τεχνών, Ψυχολόγοι, Παιδαγωγοί, Εμψυχωτές και Συγγραφείς.
Όλα ανεξαιρέτως τα προγράμματα του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη, τα οποία απευθύνονται σε μαθητές, εγκρίνονται από το Υπουργείο Παιδείας, Ερευνών & Θρησκευμάτων και παρέχονται δωρεάν. Δεν δίνεται ουδεμίας μορφής διαφημιστικό υλικό και άρτια εκπαιδευμένο προσωπικό επιβλέπει την εξέλιξη των προγραμμάτων.
Οι χώροι του Ιδρύματος, στους οποίους εφαρμόζονται τα προγράμματα, καλύπτουν όλες τις απαραίτητες προϋποθέσεις ασφάλειας και υγιεινής και είναι πλήρως εξοπλισμένοι με σύγχρονα οπτικοακουστικά μέσα, ενώ υπάρχει και η δυνατότητα πρόσβασης σε μαθητές με κινητικά προβλήματα.
Όλα τα προγράμματα παρέχονται δωρεάν
Αιτήσεις δεκτές από 1ης Σεπτεμβρίου έως και 10 Οκτωβρίου 2016
Έναρξη προγραμμάτων Δευτέρα, 10 Οκτωβρίου 2016
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΤΑΞΕΩΝ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΛΩΣΣΑ ΓΛΩΣΣΑ
ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΑΛΛΟ: ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ
Ομάδα: 40 μαθητές, διάρκεια: 90'
Εισηγήτρια: Σπυριδούλα Μπέλλα, Αναπλ. Καθηγήτρια Γλωσσολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών
Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης καθίσταται ιδιαίτερα επιτακτική η ανάγκη να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο διαφορετικοί πολιτισμοί αντιλαμβάνονται τις κοινωνικές δομές, τις αξίες και τον κόσμο γύρω τους γενικά, καθώς, άνθρωποι με διαφορετικές ιστορικές, κοινωνικές και θρησκευτικές καταβολές καλούνται πλέον καθημερινά να συνυπάρξουν κάτω από κοινές γεωγραφικές και κοινωνικές στέγες.
Καθώς η γλώσσα αποτελεί ένα από τα κυριότερα μέσα της ανθρώπινης επικοινωνίας, η αρμονική συνύπαρξη ανθρώπων από διαφορετικούς πολιτισμούς προϋποθέτει στοιχειώδη αντίληψη του τρόπου με τον οποίο οι νοοτροπίες, οι προσδοκίες και οι αντιλήψεις των μελών διαφορετικών πολιτισμών αντανακλώνται στη δομή της. Οι ομιλητές διαφορετικών γλωσσών πραγματοποιούν διαφορετικές επιλογές ανάλογα με τα κοινωνικά χαρακτηριστικά της επικοινωνιακής περίστασης στην οποία συμμετέχουν. Για παράδειγμα, εκφράζουν ευχαριστίες, ζητούν συγγνώμη ή αστειεύονται σε διαφορετικές και συχνά απρόβλεπτες για τους ομιλητές άλλων γλωσσών κοινωνικές συνθήκες. Παράλληλα, επιλέγουν διαφορετικούς γραμματικούς, συντακτικούς και λεξιλογικούς μηχανισμούς για να επιτελέσουν κοινές σε όλους τους πολιτισμούς επικοινωνιακές λειτουργίες. Οι διαφορές αυτές έχουν συχνά ως αποτέλεσμα το να δημιουργούμε στερεότυπα σχετικά με τους διαφορετικούς πολιτισμούς, αλλά και το να παρεξηγούμε τους ομιλητές άλλων γλωσσών, όταν προσπαθούν να μιλήσουν τη γλώσσα μας, να τους χαρακτηρίζουμε αγενείς, απότομους, ψυχρούς κ.λπ.
Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα επικεντρώνεται στον τρόπο με τον οποίο οι διαφορετικοί πολιτισμοί και οι νοοτροπίες λαών και κοινωνικών ομάδων αποτυπώνονται στη χρήση της γλώσσας και στις ιδιαιτερότητες της γλωσσικής επικοινωνίας μεταξύ των ομιλητών διαφορετικών γλωσσών.
Εξέλιξη του προγράμματος
- ανάλυση αυθεντικών παραδειγμάτων του τρόπου με τον οποίο διαφορετικές γλώσσες πραγματοποιούν κοινές επικοινωνιακές λειτουργίες και συζήτηση των διαφορών που εντοπίζονται
- ανάλυση υπό μορφή άσκησης συγκεκριμένων γλωσσικών μηχανισμών που εκφράζουν την νοοτροπία, τον πολιτισμό και τις κοινωνικές δομές στα ελληνικά
- ανάλυση αυθεντικών παραδειγμάτων χρήσης της ελληνικής γλώσσας από αλλοδαπούς ομιλητές και συζήτηση των προβλημάτων που είναι δυνατόν να προκύψουν στις ανθρώπινες σχέσεις λόγω συγκεκριμένων γλωσσικών χρήσεων
Στόχοι του προγράμματος
- να εξοικειωθούν οι μαθητές με τους τρόπους με τους οποίους η διαφορετικότητα εκφράζεται γλωσσικά
- να αναπτύξουν ανοχές ως προς τη γλωσσική διαφορετικότητα μέσω της συνειδητοποίησης της διαφορετικότητας της δικής τους γλώσσας
- να αποκτήσουν συνειδητή επίγνωση του τρόπου με τον οποίο χρησιμοποιείται η γλώσσα στην επικοινωνία μεταξύ των μελών διαφορετικών πολιτισμών
ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΥΓΕΝΕΙΑ
Ομάδα: 40 μαθητές, διάρκεια: 90'
Εισηγήτρια: Σπυριδούλα Μπέλλα, Αναπλ. Καθηγήτρια Γλωσσολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών
Στην καθημερινή μας ζωή πολύ συχνά χαρακτηρίζουμε ανθρώπους ευγενικούς ή αγενείς βασιζόμενοι στις πράξεις τους ή/ και στη γλώσσα που χρησιμοποιούν. Η έννοια της ευγένειας σχετίζεται με την ανθρώπινη συμπεριφορά γενικά, και με τη γλωσσική συμπεριφορά ειδικότερα. Όπως άλλες έννοιες, όπως η τιμή, η ντροπή ή το φιλότιμο, συνδέεται με αξίες. Αντίθετα, ωστόσο, από τις έννοιες αυτές, η ευγένεια αντανακλάται άμεσα στη γλώσσα μέσα από το λεξιλόγιο και τις γραμματικές δομές, μέσα από τις γλωσσικές επιλογές που πραγματοποιούν οι ομιλητές, ανάλογα με το κοινωνικό περιβάλλον στο πλαίσιο του οποίου επικοινωνούν. Με αυτήν την έννοια, η γλωσσική ευγένεια αποτελεί έναν από τους πιο αντιπροσωπευτικούς τρόπους έκφρασης της κοινωνικής πτυχής της γλώσσας, του ανθρώπινου πολιτισμού, αλλά και του εκάστοτε επιμέρους πολιτισμού.
Παρόλα αυτά είναι εξαιρετικά δύσκολο να ορίσουμε την έννοια της ευγένειας και ακόμα πιο δύσκολο να συμφωνήσουμε ως προς το ποιες γλωσσικές συμπεριφορές χαρακτηρίζουμε ευγενικές ή μη. Στη δυσκολία αυτή οφείλονται και τα πολιτισμικά στερεότυπα που αντιμετωπίζουν συγκεκριμένους λαούς ως πιο ευγενικούς από άλλους, και συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες και γλώσσες ως ευγενικές ή αγενείς.
Στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα παρουσιάζεται ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ‘ευγένεια στη μελέτη της γλώσσας καθώς και η λειτουργία της γλωσσικής ευγένειας στην κοινωνία και στην ενίσχυση των ανθρώπινων σχέσεων.
Εξέλιξη του προγράμματος
- ανάλυση αυθεντικών προφορικών διαλόγων και γραπτών κειμένων και αξιολόγηση συγκεκριμένων γλωσσικών δομών ως προς τον βαθμό ευγένειας
- συζήτηση βασισμένη σε αυθεντικά παραδείγματα λόγου ως προς τους τρόπους με τους οποίους διαφορετικοί πολιτισμοί εκφράζουν ευγένεια
- ανάλυση υπό μορφή άσκησης συγκεκριμένων γλωσσικών μηχανισμών που εκφράζουν την ελληνική ευγένεια
Στόχοι του προγράμματος
- να αποκτήσουν οι μαθητές μια απαλλαγμένη από κοινωνικά και πολιτισμικά στερεότυπα αντίληψη της έννοιας της γλωσσικής ευγένειας
- να αποκτήσουν επίγνωση των γλωσσικών μέσων που χρησιμοποιούν προκειμένου να εκφράσουν ευγένεια και να προσδιορίσουν γλωσσικά τον κοινωνικό τους ρόλο και τις σχέσεις τους με τους εκάστοτε συνομιλητές τους
- να αντιληφθούν τον τρόπο με τον οποίο η δομή της κοινωνίας αντανακλάται στη γλώσσα
ΑΡΧΑΙΑ VS ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ: ΠΑΙΧΝΙΔΙΣΜΑΤΑ ΕΝΔΟΓΛΩΣΣΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ
Ομάδα: 40 μαθητές, διάρκεια: 90'
Εισηγήτρια: Νικολέτα Λάμπρου - Φριντζήλα, Φιλόλογος, Μεταφράστρια
Τι είναι η πολυθρύλητη πολυσημία της αρχαίας ελληνικής; Τι γνωρίζουμε για τα γλωσσικά επίπεδά της; Πώς προσεγγίζουμε σε μια αναλυτική γλώσσα όπως τα νέα ελληνικά τις αρχαίες ελληνικές μετοχές, τον δυικό αριθμό, τη δοτική; Τι κάνουμε με τις σύνθετες λέξεις, τα άπαξ ειρημένα, με τα εξωγλωσσικά στοιχεία όπως τα επιφωνήματα ή τη στίξη; Πώς μεταφράζουμε τα αρχαία γνωμικά και τις παροιμιακές εκφράσεις; Πώς αποδίδουμε στα νέα ελληνικά αρχαιοελληνικά μέτρα;
Εξέλιξη του προγράμματος
Μέσα από επιλεγμένα παραδείγματα που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας (επιγράμματα, παροιμίες, ανέκδοτα, έπος, λυρική ποίηση, τραγική ποίηση):
- θα εντοπιστούν τα βασικά χαρακτηριστικά της αρχαίας ελληνικής και θα επισημανθούν τα κυριότερα μετρικά σχήματα καθώς και τα διαφορετικά γλωσσικά και υφολογικά επίπεδα της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας
- θα ανιχνευτούν μορφικά οι αναλογίες αρχαίας - νεοελληνικής ποίησης
- θα κληθούν οι μαθητές να μεταφράσουν στα νέα ελληνικά, έμμετρα και πεζά αποσπάσματα από διαφορετικά λογοτεχνικά είδη
Στόχοι του προγράμματος
- να παρουσιαστεί στους μαθητές η ιδιαιτερότητα και η γοητεία της ενδογλωσσικής μετάφρασης
- να έρθουν οι μαθητές σε επαφή με διαφορετικά λογοτεχνική είδη γνωρίζοντας τα βασικά μετρικά σχήματα καθώς και τα διαφορετικά γλωσσικά και υφολογικά επίπεδα των διαφορετικών λογοτεχνικών ειδών
- να βιώσουν οι μαθητές τη δημιουργική μεταφραστική διαδικασία προβαίνοντας στις δικές τους μεταφραστικές απόπειρες
ΜΙΛΑΜΕ ΚΑΙ ΓΡΑΦΟΥΜΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΑΣ
Ομάδα: 40 μαθητές, διάρκεια:: 90'
Εισηγήτριες: Σταυρούλα Αντωνοπούλου, Γλωσσολόγος
Μαρία Παυλίδου, Γλωσσολόγος
Οι μαθητές διαβάζουν (ψηφιακά) κείμενα και συζητούν τα γνωρίσματα των κειμενικών ειδών. Γράφουν δικά τους κείμενα (παραγωγή γραπτού λόγου) και τα παρουσιάζουν (παραγωγή προφορικού λόγου). Για μαθητές της Α τάξης το πεδίο εφαρμογής αφορά κείμενα περιγραφής και αφήγησης. Για τους μαθητές της Β τάξης το πρόγραμμα επικεντρώνεται ειδικότερα στα κειμενικά είδη της περιγραφής και της αφήγησης, όπως αυτά πραγματώνονται στη σύνταξη και τον σχολιασμό ειδησεογραφικών κειμένων. Για τους μαθητές της Γ τάξης αντικείμενο του προγράμματος είναι η επιχειρηματολογία. Σε κάθε περίπτωση τα υπό πραγμάτευση κειμενικά είδη εξετάζονται και στις ψηφιακές εκδοχές τους. Σε όλες τις τάξεις, κατά τη διερεύνηση των κειμενικών ειδών υπάρχει η δυνατότητα να τεθούν συνδυαστικά ποικίλα ζητήματα (π.χ. γλωσσική ποικιλία, παρουσίαση-κριτική κ.ά.).
Εξέλιξη του προγράμματος
- οι μαθητές παρακολουθούν ή / και διαβάζουν μια σειρά από κείμενα και διερευνούν τα γνωρίσματα του συγκεκριμένου κάθε φορά κειμενικού είδους (περιγραφή, αφήγηση, κ.λπ.) με δραστηριότητες ανάλυσης, συζήτησης και εμπέδωσης των συστατικών τους στοιχείων
- ασκούνται, ομαδικά ή ατομικά, σε δραστηριότητες μετατροπής των (ψηφιακών) κειμένων στο υπό πραγμάτευση κειμενικό είδος (αφήγηση ή περιγραφή, είδηση, επιχείρημα, κ.λπ.)
- παρουσιάζουν δειγματοληπτικά τα κείμενά τους και συζητούν τις διαπιστώσεις τους
Στόχοι του προγράμματος
- να γνωρίσουν οι μαθητές τα συστατικά γνωρίσματα βασικών κειμενικών ειδών
- να ασκηθούν στην παραγωγή γραπτού λόγου με γνώμονα το κειμενικό είδος (ανά τάξη)
- να πραγματευτούν στο πλαίσιο μιας προφορικής συζήτησης την εμπειρία από την άσκηση και να επισημάνουν τυχόν αποκλίσεις ή ιδιαιτερότητες σε σχέση με ένα γενικό σχήμα ορισμού ενός κειμενικού είδους
- να συγκρίνουν ποικίλα κείμενα προκειμένου να αναπτύξουν την κριτική τους σκέψη αναφορικά με τις ιδεολογικές αναπαραστάσεις που υπάρχουν στα κειμενικά είδη
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
Η ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΣ, ΠΟΙΗΤΡΙΑ ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ ΣΥΝΑΝΤΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ
Περιορισμένος αριθμός επισκέψεων
Για το συγκεκριμένο πρόγραμμα δεν δίνεται η δυνατότητα επιλογής ημερομηνίας διεξαγωγής. Η ημερομηνία διεξαγωγής του προγράμματος θα οριστεί σε συνεννόηση με την κ. Κική Δημουλά.
ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ
Ο Ερωτόκριτος του Βιτσέντζου Κορνάρου
(Α΄+ Β΄ τάξεις) Ομάδα: 40 - 60 μαθητές, διάρκεια: 90΄
Εισηγητής: Στέφανος Κακλαμάνης, Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης
Θέμα του εκπαιδευτικού αυτού προγράμματος είναι η λογοτεχνία και ο πνευματικός πολιτισμός στην Κρήτη στα χρόνια της Αναγέννησης (16ος-17ος αιώνας) με κεντρικές μορφές τον Βιτσέντζο Κορνάρο, τον ποιητή του Ερωτοκρίτου, και τον Γεώργιο Χορτάτση, τον ποιητή της Ερωφίλης.
Η παρουσίαση οργανώνεται σε δύο Μέρη που στοχεύουν να περιγράψουν τα βασικά χαρακτηριστικά της κρητικής κοινωνίας τον 16ο και 17ο αιώνα και να αναδείξουν την αξία και την πρωτοτυπία της λογοτεχνίας της:
α) η εποχή της κρητικής Αναγέννησης,
β) Ο Ερωτόκριτος του Β. Κορνάρου
Εξέλιξη του προγράμματος
Α΄ Μέρος: περιγράφονται με αδρές πινελιές:
- η κοινωνία, η οικονομία και ο πνευματικός πολιτισμός στην Κρήτη στα χρόνια της Αναγέννησης· η διάπλαση μιας κοινής τοπικής συνείδησης, της βενετοκρητικής.
- η διάδοση του έντυπου δυτικού βιβλίου, η εξάπλωση του αλφαβητισμού και της ανάγνωσης στον πληθυσμό των πόλεων και η καλλιέργεια των γραμμάτων και των τεχνών στην Κρήτη. Η ίδρυση Ακαδημιών και ο σπουδαίος ρόλος τους στην εξάπλωση του ιταλικού πνευματικού πολιτισμού στο νησί.
- περίοδοι της κρητικής λογοτεχνίας: από την πρώτη (14ος - 15ος αι.) στη δεύτερη ακμή (τέλη 16ου -17ος αι.): γραμματολογικό περίγραμμα. Η άνθηση της δραματικής ποίησης στην Κρήτη (Θέατρο: τραγωδία, κωμωδία, ποιμενικό και θρησκευτικό δράμα) υπό την επίδραση του ιταλικού Μανιερισμού.
Β΄ Μέρος: η παρουσίαση θα στραφεί στον Ερωτόκριτο του Β. Κορνάρου, ως το πλέον αντιπροσωπευτικό έργο της κρητικής λογοτεχνίας της Αναγέννησης.
- ο Βιτσέντζος Κορνάρος και η συγγραφή του Ερωτοκρίτου
- η υπόθεση και η δραματική πλοκή του Ερωτοκρίτου
- τα μεγάλα θέματα (όπως συμπυκνώνονται στον Πρόλογο)
- η δύναμη του Έρωτα, ο αγώνας και η κατάκτηση της ευτυχίας
- η ιστορία του Ερωτοκρίτου σε εικόνες
Στόχοι του Προγράμματος
- να γνωρίσουν οι μαθητές μια απόμακρη χρονικά περίοδο της νεότερης ιστορίας μας και να εξοικειωθούν με τα μεγάλα επιτεύγματα των δημιουργών της κρητικής Αναγέννησης
- να κατανοήσουν ότι τα λογοτεχνικά έργα αποτελούν ώριμα τέκνα της εποχής τους
- να διαβάζουν κείμενα αναζητώντας πίσω από τις λέξεις, ιδέες, νοήματα και συναισθήματα
ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΠΑΪΡΟΝ ΣΤΟΝ ΜΟΡΙΣΕΪ
Μεταμορφώσεις της Ρομαντικής κοσμοαντίληψης
Ομάδα: 40 - 60 μαθητές, διάρκεια: 90΄
Εισηγητής: Γιάννης Παλαβός, Πεζογράφος, Μεταφραστής
Το έργο και η προσωπικότητα του Τζορτζ Γκόρντον Μπάιρον, γνωστότερου στα καθ’ ημάς ως Λόρδου Βύρωνα, σφράγισαν τη Ρομαντική κοσμοαντίληψη. Η κληρονομιά του Μπάιρον παραμένει ζωντανή όχι μόνο χάρη στην ποίησή του, η οποία εξακολουθεί να διαβάζεται με ενδιαφέρον, αλλά και γιατί γονιμοποίησε τη ροκ κουλτούρα. Ένας από τους εμβληματικότερους κληρονόμους της Ρομαντικής κοσμοαντίληψης, όπως αυτή επιβιώνει μεσολαβημένη δια της ροκ μουσικής, είναι ο Μόρισεϊ, ο στιχουργός και τραγουδιστής του κορυφαίου ροκ συγκροτήματος της δεκαετίας του ?80, των Smiths.
Στο πρόγραμμα, οι μαθητές ανιχνεύουν με τη συνδρομή του εισηγητή τα βασικά γνωρίσματα του Ρομαντικού κοσμοειδώλου μέσω της ποίησης του Μπάιρον και άλλων καταγωγικών κειμένων του Ρομαντισμού, τόσο στη διεθνή εκδοχή του (Σατομπριάν, Πούσκιν, Λεοπάρντι κ.ά.) όσο και στην ελληνική (Σολωμός και Κάλβος). Στη συνέχεια, η συζήτηση στρέφεται στην προσωπικότητα του Μόρισεϊ, εξετάζοντας στίχους τραγουδιών του σε αντιπαραβολή με κλασικά Ρομαντικά ποιήματα, προκειμένου να καταδειχθούν οι συνέχειες και οι ασυνέχειες με τη Ρομαντική παράδοση. Η παρουσίαση πλαισιώνεται από προβολή οπτικού υλικού και μουσικής.
Εξέλιξη του προγράμματος
- διατύπωση ερωτημάτων: τι είναι ο Ρομαντισμός; ποιος είναι ο Ρομαντικός Ήρωας και τι συνιστά Ρομαντικό βλέμμα; Αναφορά στην περίπτωση του Μπάιρον. Ανάγνωση αποσπασμάτων Ρομαντικών ποιημάτων από την Ευρώπη και την Ελλάδα
- εισαγωγή στη σχέση Ρομαντισμού και ροκ κουλτούρας
- ο Μόρισεϊ ως κληρονόμος της Ρομαντικής αισθητικής. Αντιπαραβολή στίχων του με κλασικά Ρομαντικά ποιήματα. Ακρόαση τραγουδιών και προβολή οπτικού υλικού
- συμπεράσματα
Στόχοι του προγράμματος
- Να προσεγγίσουν οι μαθητές τον Ρομαντισμό όχι ως ιστορικό λογοτεχνικό ρεύμα αλλά ως φορέα μιας ζωντανής έως σήμερα κοσμοαντίληψης.
- Να κατανοήσουν ότι η κλασική λογοτεχνία αρδεύει, συχνά με τρόπο απροσδόκητο, άλλες μορφές τέχνης.
- Να αντιληφθούν ότι ο διαχωρισμός του Υψηλού και του Χαμηλού στην Τέχνη είναι εν πολλοίς τεχνητός.
- Να έρθουν σε επαφή με μια κορυφαία προσωπικότητα της σύγχρονης δημοφιλούς μουσικής.
ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ, Ο ΚΡΗΤΙΚΟΣ
Ομάδα: 30 - 40 μαθητές, διάρκεια: 90'
Εισηγήτρια: Κατερίνα Τικτοπούλου, Επίκ. Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Ο Κρητικός είναι ίσως, μαζί με τον Ύμνο εις την Ελευθερίαν και τους Ελεύθερους Πολιορκιμένους, τα πιο γνωστά έργα του Σολωμού, χάρη και στην ένταξή του εδώ και χρόνια στα αναλυτικά προγράμματα για το μάθημα της Λογοτεχνίας στο Λύκειο. Πρόκειται συγχρόνως για ένα από τα πιο σημαντικά ποιήματα της νεοελληνικής ποίησης, με ευρωπαϊκή εμβέλεια, που εξακολουθεί να κινητοποιεί με την ανοικτότητά του νέες ερμηνείες.
Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα θα προσεγγίσει το ποίημα αξιοποιώντας τις σχετικές σημειώσεις του ποιητή καθώς και προηγούμενες αναγνώσεις του με στόχο να σχολιάσει το περιεχόμενο, τις ιδέες και την ποιητική του. Παράλληλα θα αξιοποιήσει τον συνδυασμό της μετωπικής και της ομαδοσυνεργαστικής μεθόδου.
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ (επιλέγετε ή το Α ή το Β)
Α. Ποιητικό εργαστήρι: διαβάζουμε και γράφουμε παράξενα ποιήματα
Β. Εργαστήρι μυθοπλασίας: διαβάζουμε και γράφουμε μικροαφηγήσεις
(Α΄+ Β΄ τάξεις) Ομάδα: 30 μαθητές, διάρκεια: 90΄
Εισηγητής: Βασίλης Βασιλειάδης, Ερευνητής Α΄, Τμ. Γλώσσας & Λογοτεχνίας, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας
Α. Ποιητικό εργαστήρι: διαβάζουμε και γράφουμε παράξενα ποιήματα
Οι μαθητές οργανώνονται σε ομάδες και αναλαμβάνουν να διερευνήσουν ένα από τα λιγότερο γνωστά είδη ποιημάτων μικρής φόρμας και σταθερής μορφής: χάικου, λίμερικ, τάνκα, παντούμ. Επιλέγονται ποιήματα Ελλήνων ποιητών (π.χ. Σεφέρης, Αντωνίου, κ.λπ.) και μεταφρασμένα στα ελληνικά (π.χ. Απολλιναίρ, κ.ά.). Μπορούν να εμπλακούν και μορφές της λαϊκής ποίησης, όπως οι μαντινάδες. Μια ακόμη ομάδα αναλαμβάνει καλλιγράμματα.
Εξέλιξη του προγράμματος
- οι ομάδες συγκρίνουν τα ποιήματα που τους δόθηκαν, εντοπίζουν τα ιδιαίτερα μορφικά γνωρίσματα του είδους και καταγράφουν τα γνωρίσματα αυτά
- με βάση τα συμπεράσματά τους αναλαμβάνουν να δημιουργήσουν δικά τους ποιήματα σύμφωνα με το είδος που έχει ανατεθεί στην ομάδα τους
- στο τέλος, κάθε ομάδα εξηγεί τα γνωρίσματα του είδους που της ανατέθηκε και παρουσιάζει τα ποιήματα που δημιούργησε
Με την ολοκλήρωση της δράσης των ομάδων, δίνονται οι τυπικοί ορισμοί των συγκεκριμένων ειδών καθώς και τα παγιωμένα ιδιοσυστατικά τους γνωρίσματα.
Στόχοι του προγράμματος
- να γνωρίσουν οι μαθητές τα λιγότερο γνωστά είδη των χάικου, λίμερικ, τάνκα, παντούμ, ποιήματα σε μικρή φόρμα και με αυστηρά σταθερή μορφή, καθώς και το ιδιαίτερο είδος των καλλιγραμμάτων
- να ασκηθούν στην αυστηρή φόρμα συνθέτοντας δικά τους ποιήματα, να κατανοήσουν ότι η ποιητική έκφραση είναι μια ελεύθερη δημιουργία που πειθαρχεί σε αυστηρούς κανόνες
- να εμπεδώσουν τα μορφικά στοιχεία με τα οποία κατασκευάζεται η ποίηση (στίχοι, αριθμοί συλλαβών, ρίμα, κλπ.)
Β. Εργαστήρι μυθοπλασίας: διαβάζουμε και γράφουμε μικροαφηγήσεις
(Α΄+ Β΄τάξεις) Ομάδα: 30 μαθητές, διάρκεια: 90΄
Οι μαθητές οργανώνονται σε ομάδες και αναλαμβάνουν να διερευνήσουν τα συστατικά γνωρίσματα ειδών σύντομου αφηγηματικού λόγου: μύθοι (Αισώπου, LaFontaine, κ.ά.), παραβολές, λαϊκές αλληγορίες, σύντομο παραμύθι, σύντομο διήγημα-μικρό πεζό. Εκτός από τις παλαιότερες μορφές σύντομης αφήγησης (λαϊκές και λόγιες) επιλέγονται και κείμενα της σύγχρονης μικροαφήγησης, νεοελληνικής και μεταφρασμένης, με την ευρύτητα της θεματικής τους και τη μοντέρνα τεχνοτροπία τους.
Εξέλιξη του προγράμματος
- οι ομάδες μελετούν τα αφηγηματικά κείμενα που τους δίνονται, εντοπίζουν, συζητούν και καταγράφουν τα ιδιαίτερα γνωρίσματα του είδους: ύφους και δομής, γλώσσας και θέματος, τεχνικών γραφής και τρόπων έκφρασης
- με βάση τα συμπεράσματά τους αναλαμβάνουν να δημιουργήσουν δικές τους μικροαφηγήσεις
- στο τέλος, κάθε ομάδα εξηγεί τα γνωρίσματα των σύντομων αφηγήσεων που μελέτησε και παρουσιάζει/διαβάζει δυνατά τις δικές της δημιουργικές ασκήσεις στον πεζό λόγο
Με την ολοκλήρωση της δράσης των ομάδων, κατατίθενται οι απαραίτητες γνώσεις για το λογοτεχνικό είδος (όροι, ορισμοί, χαρακτηριστικά γνωρίσματα).
Στόχοι του προγράμματος
- να ασκηθούν οι μαθητές ως αναγνώστες κυρίως, δευτερευόντως ως συν-δημιουργοί, σε μορφές της σύντομης αφήγησης, τόσο τις παλαιότερες, λόγιες ή λαϊκές, όσο και τη σύγχρονη μικρομυθοπλασία
- να εμπεδώσουν οι μαθητές τη διάκριση μιας παλαιότερης/παραδοσιακής σύντομης αφήγησης από τη σύγχρονη μικροαφήγηση, καθώς επίσης και τα σημεία σύγκλισης της τελευταίας με τον συνθηματικό λόγο της διαφήμισης ή τον λόγο-στιγμιότυπο του διαδικτύου
- να συνειδητοποιήσουν ότι μια (λογοτεχνική) αφήγηση οργανώνεται με ορισμένες τεχνικές και τρόπους και στοχεύει σε ένα συγκεκριμένο αισθητικό αποτέλεσμα
Η ΖΩΗ, Ο ΕΡΩΤΑΣ, Ο ΘΑΝΑΤΟΣ: ΠΟΣΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΕΙΣ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
Από τα πάθη του Ρομαντισμού έως το Μεταμοντέρνο: Στιγμές της ιστορίας των λογοτεχνικών ρευμάτων
Ομάδα: 30 μαθητές, διάρκεια: 90΄
Εισηγητής: Βασίλης Βασιλειάδης, Ερευνητής Α΄, Τμ. Γλώσσας & Λογοτεχνίας, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας
Οι μαθητές διερευνούν τα γνωρίσματα των καλλιτεχνικών ρευμάτων με τα οποία η νεοελληνική λογοτεχνία εκφράστηκε στην ιστορική της πορεία από τις αρχές του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα. Εντοπίζουν συστατικά στοιχεία διαφορετικών τεχνοτροπιών και τα συζητούν στην προοπτική της σύγκρισής τους. Παρακολουθούν καλλιτεχνικά δημιουργήματα των αναπαραστατικών τεχνών (ζωγραφική, φωτογραφία, κινηματογράφος, κ.λπ.) που εξεικονίζουν παραδειγματικά τις διαφορετικές αισθητικές εκφάνσεις του Ρομαντισμού και του Ρεαλισμού/Νατουραλισμού, του Μοντερνισμού και του Υπερρεαλισμού. Παράλληλα, διαβάζουν αποσπάσματα λογοτεχνικών έργων με ανάλογες αισθητικές αρχές και τρόπους έκφρασης και αναζητούν αναλογίες μεταξύ των διαφορετικών τεχνών.
Ανάλογα με την τάξη, η εστίαση γίνεται σε διαφορετικά λογοτεχνικά ρεύματα και τους τρόπους έκφρασής τους. Στην Α΄ τάξη το άνυσμα διερεύνησης ξεκινά από τον Ρομαντισμό και φτάνει μέχρι το κίνημα του Υπερρεαλισμού. Στις Β΄ και Γ΄ τάξεις στη συζήτηση εμπλέκεται και η σύγχρονή μας μεταμοντέρνα συνθήκη.
Εξέλιξη του προγράμματος
- οι μαθητές διερευνούν τους τρόπους και τις τεχνικές έκφρασης των καλλιτεχνικών ρευμάτων στις αναπαραστικές τέχνες (ή και σε μουσικές συνθέσεις), συζητούν τον ρόλο και τη σημασία τους στην έκφραση του καλλιτέχνη και την ανταπόκριση του θεατή
- συγκρίνουν τους διαφορετικούς τρόπους έκφρασης, εντοπίζουν σημεία αναλογίας ή απόκλισης και εκφράζουν αιτιολογημένες τις προσωπικές τους προτιμήσεις
- διαβάζουν λογοτεχνικά κείμενα (που ανταποκρίνονται σε διαφορετικά καλλιτεχνικά ρεύματα), συγκρίνουν εικόνες και λογοτεχνικά κείμενα, και διερευνούν τις αναλογίες με όσα διαπίστωσαν για τα έργα των αναπαραστατικών τεχνών
- αποτιμούν την εμπειρία τους από την ανάγνωση λογοτεχνικών κειμένων διαφορετικών τεχνοτροπιών και συζητούν πάνω στη διαφορετική τους ανταπόκριση/αντίδραση
Στόχοι του προγράμματος
- να γνωρίσουν οι μαθητές τα βασικά συστατικά γνωρίσματα καλλιτεχνικών ρευμάτων όπως χαρακτήρισαν την πορεία της νεοελληνικής λογοτεχνίας
- να μπορούν οι μαθητές να εντοπίζουν τις ειδοποιούς διαφορές ανάμεσα σε διαφορετικούς τρόπους έκφρασης των καλλιτεχνικών ρευμάτων
- να μπορούν να εντοπίζουν αναλογίες μεταξύ έργων των αναπαραστατικών τεχνών και των λογοτεχνικών κειμένων
- να προσδιορίζουν και να πραγματεύονται την καλλιτεχνική/συγγραφική πρόθεση ενός έργου/κειμένου και τη δική τους αισθητική/αναγνωστική ανταπόκριση σε αυτό
ΜΕ ΤΙΣ ΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΧΡΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ
Το αρχείο του ποιητή στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη
Το συγκεκριμένο πρόγραμμα υλοποιείται σε συνεργασία με τη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη
Ομάδα: 40 - 60 μαθητές, διάρκεια: 90΄
Εισηγήτρια: Λήδα Κωστάκη, Αρχαιολόγος, Ερευνήτρια Αρχειονόμος, Γεννάδειος Βιβλιοθήκη - Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών
Μέσα από το προσωπικό αρχείο του ποιητή Οδυσσέα Ελύτη που φυλάσσεται στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη γνωρίζουμε την αθέατη πλευρά του δημιουργού. Μιλάμε για τα μικρά και τα μεγάλα: τα μικρά ντοκουμέντα μιας ζωής και τα σπουδαία έργα
που καθιέρωσαν τον ποιητή. Συζητάμε για την πορεία από το χειρόγραφο, στην έκδοση, στη μελοποίηση. Ανακαλύπτουμε το πολυδιάστατο έργο του ποιητή μέσα από τα κολάζ του και τις τέμπερες που ζωγράφισε. Πώς είναι φτιαγμένα τα κολάζ; Πώς περιγράφει ο ίδιος τη δημιουργία αυτή; Για να καταλάβουμε τον κόσμο του Ελύτη ξεφυλλίζουμε γράμματα από φίλους, γνωστούς και άγνωστους. Ποιοι είναι αυτοί, Έλληνες και ξένοι, και τι μπορούν να μας πουν τα γράμματά τους για την εποχή τους; Με φωτογραφίες φωτίζουμε καλύτερα πρόσωπα και πράγματα και προσεγγίζουμε τη Γενιά του ?30. Τέλος, ζωντανεύουμε τη συγκίνηση που έφερε το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας μέσα από τα αποκόμματα των εφημερίδων της εποχής. Το πρόγραμμα υποστηρίζεται από οπτικοακουστικό υλικό και εξελίσσεται διαδραστικά με τη συμμετοχή των μαθητών.
Εξέλιξη του προγράμματος
- Μικρή εισαγωγή για τη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη και τα αρχεία της
- Προβολή βίντεο
- Οι μαθητές ανασυνθέτουν βιογραφικά στοιχεία του Ελύτη μέσα από τα τεκμήρια του αρχείου (πιστοποιητικά, ταυτότητες, φωτογραφίες, γράμματα, αντίγραφα τεκμηρίων)
- Το ψευδώνυμο Οδυσσέας Ελύτης: συζήτηση και προβολή σχετικού αποσπάσματος συνέντευξης Ελύτη
- Το χειρόγραφο του ʼξιον Εστί, η έκδοσή του, η μελοποίηση από τον Μίκη Θεοδωράκη: ακούμε ένα απόσπασμα του έργου Της Δικαιοσύνης ήλιε νοητέ
- Το πνεύμα της εποχής και η γενιά του ?30: με αφορμή αφιερώσεις καλλιτεχνών και ποιητών σε βιβλία, επιστολές αλλά και φωτογραφίες μιλάμε για πρόσωπα και πράγματα
- Παρουσίαση εικαστικών έργων του Ελύτη με προβολή power point: κολάζ και τέμπερες
- Το Νόμπελ: διαβάζουμε αποκόμματα από εφημερίδες της εποχής
- Εκπαιδευτική δραστηριότητα: φτιάχνουμε κολάζ, γράφουμε ανταπόκριση από τη Στοκχόλμη 8/12/1979, λύνουμε γρίφους του αρχείου
- Ακούμε/τραγουδάμε την Ποδηλάτισσα
Στόχοι του προγράμματος
- Οι μαθητές να γνωρίσουν τον Οδυσσέα Ελύτη μέσα από πρωτογενείς πηγές (χειρόγραφα, φωτογραφίες, επιστολές, εικαστικά έργα, προσωπικά τεκμήρια)
- Οι μαθητές να εξοικειωθούν με το αρχείο ενός ποιητή και τη δουλειά του αρχειονόμου
ΜΑΤΙΕΣ ΣΤΟΝ 20ό ΑΙΩΝΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗ ΜΥΡΙΒΗΛΗ
Το συγκεκριμένο πρόγραμμα υλοποιείται σε συνεργασία με τη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη
Ομάδα: 40 - 60 μαθητές, διάρκεια: 90΄
Εισηγήτρια: Λήδα Κωστάκη, Αρχαιολόγος, Ερευνήτρια Αρχειονόμος, Γεννάδειος Βιβλιοθήκη - Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών
Μέσα από το προσωπικό αρχείο του συγγραφέα Στράτη Μυριβήλη που φυλάσσεται στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη ανιχνεύουμε τη σχέση Ιστορίας και Λογοτεχνίας. Επικεντρωνόμαστε στη μακρά στρατιωτική θητεία του Μυριβήλη σε όλους τους μεγάλους πολέμους του 20ού αιώνα: Βαλκανικούς, Μικρασιατική Εκστρατεία, Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο. Πώς αντανακλάται αυτό το βίωμα στον λογοτεχνικό του έργο; Μέσα από την αλληλογραφία του ανασυνθέτουμε τον χώρο και τον χρόνο: από τη Λέσβο στα μέτωπα των πολέμων και τελικά στην Αθήνα. Ξεφυλλίζουμε τα χειρόγραφά του και συζητάμε για την πορεία από το χειρόγραφο στη δημοσίευση (σε συνέχειες στον Τύπο, πρώτη και κατοπινές εκδόσεις, μεταφράσεις). Φωτογραφίες, επιστολές και αποσπάσματα από το έργο του Μυριβήλη μας βοηθούν να γνωρίσουμε τον κόσμο του, την Αιολική Λογοτεχνία και τη Γενιά του 30. Το πρόγραμμα υποστηρίζεται από οπτικοακουστικό υλικό και εξελίσσεται διαδραστικά με τη συμμετοχή των μαθητών.
Εξέλιξη του προγράμματος
- Μικρή εισαγωγή για τη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη και τα αρχεία της
- Προβολή βίντεο
- Οι μαθητές ανασυνθέτουν βιογραφικά στοιχεία του Μυριβήλη μέσα από τα τεκμήρια του αρχείου (πιστοποιητικά, ταυτότητες, φωτογραφίες, γράμματα, αντίγραφα τεκμηρίων)
- Εκπαιδευτική δραστηριότητα): α) η σχολική ζωή (τα τεκμήρια από τα σχολικά χρόνια του Μυριβήλη), β) η στρατιωτική ζωή (τα τεκμήρια από τη μακρά στρατιωτική θητεία του Μυριβήλη)
- Γεωγραφία-Ιστορία-Λογοτεχνία: μέσα από αποσπάσματα από τα έργα του Μυριβήλη, Βασίλης ο Αρβανίτης, Η Παναγιά η Γοργόνα και Η Ζωή εν Τάφω ξετυλίγουμε το νήμα ανάμεσα σε Μυτιλήνη- Μικρά Ασία και το μέτωπο της Μακεδονίας.
- Τα χειρόγραφα των έργων του και η πορεία προς τη δημοσίευση: τι διορθώνει και τι αλλάζει ο συγγραφέας στο πρώτο χειρόγραφο;
- Μέσα από την αλληλογραφία του Μυριβήλη προσεγγίζουμε τον κόσμο του, τους παλιότερους (Πηνελόπη Δέλτα, Κωστή Παλαμά κ.ά.) και τους σύγχρονούς του (Γενιά του ?30)
- Εκπαιδευτική δραστηριότητα (ιστορίες από την επικαιρότητα: μέσα από τις εφημερίδες του αρχείου ανακαλύπτουμε τον λιγότερο γνωστό δημοσιογράφο Μυριβήλη, πώς θα γράφαμε σήμερα ένα μυθιστόρημα με βάση τη δική μας επικαιρότητα;)
Στόχοι του προγράμματος
- Οι μαθητές να γνωρίσουν τον Στράτη Μυριβήλη μέσα από πρωτογενείς πηγές (χειρόγραφα, φωτογραφίες, επιστολές, προσωπικά τεκμήρια)
- Οι μαθητές να εξερευνήσουν τη σχέση Ιστορίας και Λογοτεχνίας
- Οι μαθητές να εξοικειωθούν με το αρχείο ενός συγγραφέα και τη δουλειά του αρχειονόμου
Ακολούθησε το Diorismos στο Google News! Με την υπογραφή του www.diorismos.gr
