Βραχείες Λίστες Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης

Δείτε περισσότερα άρθρα μας στα αποτελέσματα αναζήτησης

Add Diorismos.gr on Google

Το Τμήμα Γραμμάτων, Βιβλίου και Ψηφιακού Περιεχομένου της Διεύθυνσης Εφαρμογής Πολιτιστικής Πολιτικής της Γενικής Διεύθυνσης Σύγχρονου Πολιτισμού του Υπουργείου Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων ανακοινώνει τις βραχείες λίστες των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης, σε εφαρμογή της νέας νομοθεσίας που διέπει τον θεσμό των Κρατικών Λογοτεχνικών Βραβείων (Ν. 3905/23-12-2010), για τις τρεις κατηγορίες Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης (Βραβείο Μετάφρασης έργου ξένης λογοτεχνίας σε ελληνική γλώσσα, Βραβείο Μετάφρασης έργου ελληνικής λογοτεχνίας σε ξένη γλώσσα, Βραβείο Απόδοσης έργου της αρχαίας ελληνικής γραμματείας στα νέα ελληνικά).

Οι βραχείες λίστες συνοδεύονται από Αιτιολογημένη έκθεση της Επιτροπής, στην οποία εξετάζονται οι τάσεις της λογοτεχνικής παραγωγής και αποτιμάται η στάθμη των λογοτεχνικών έργων της υπό κρίσης περιόδου (εκδόσεις 2013).

ΚΡΑΤΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ (2014)
ΒΡΑΧΕΙΕΣ ΛΙΣΤΕΣ (ΕΚΔΟΣΕΙΣ 2013)

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΕΡΓΟΥ ΞΕΝΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΕ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

1. Μανές Σπέρμπερ, Καμμένη βάτος, μετ. Έμη Βαϊκούση, εκδ. Καστανιώτη
2. Joseph Roth, Ιώβ, η ιστορία ενός απλού ανθρώπου, μετ. Μαρία Αγγελίδου, εκδ. ʼγρα
3. Βασίλι Γκρόσμαν, Ζωή και πεπρωμένο, μετ. Γιώργος Μπλάνας, εκδ. Γκοβόστη
4. Anthony Marra, Αστερισμός ζωτικών φαινομένων, μετ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος
5. Bernard Noël, Περαστικός απ’ τον ʼθω, μετ. Στρατής Πασχάλης, εκδ. Γαβριηλίδη
6. Τεννεσή Ουίλλιαμς, Δώδεκα άγνωστα μονόπρακτα, μετ. Ερρίκος Μπελιές, εκδ. Ηριδανός
7. E. L. Doctorow, Χόμερ και Λάνγκλεϋ, μετ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Πατάκη

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΕΡΓΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΣΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

Κανένα έργο

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΕΡΓΟΥ ΞΕΝΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΕ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
1. Pavlos Kalligas, Thanos Vlekas. Roman aus der zeit des jungen griechischen staates, μετάφραση Dieter Motzkus, εκδ. Αιώρα
2. Christos Oikonomou, Warte nur, es passiert schon was. Erz?hlungen aus dem heutigen Griechenland, μετάφραση Birgit Hildebrand, εκδ. C. H. Beck Verlag, M?nchen
3. Elias Maglinis The interrogation, μετάφραση Patricia Felisa Barbeito, εκδ. University of Birmingham

Υπενθυμίζεται ότι η σύνθεση της αρμόδιας επιτροπής έχει ως εξής:

Επιτροπή Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης

1. ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΖΩΡΑΣ Πρόεδρος
Πρόεδρος του Τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
2. ΞΑΝΘΙΠΠΗ ΔΗΜΗΤΡΟΥΛΙΑ Αντιπρόεδρος
Επίκουρη Καθηγήτρια του Τμήματος Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης-Κριτικός Λογοτεχνίας
3. ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥ Μέλος
Επίκουρος Καθηγητής του Τμήματος Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Διαχείρισης Πολιτιστικών Αγαθών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου
4. ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΠΟΥΛΟΣ Μέλος
Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Φιλολογίας της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών και Πολιτισμικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου
5. ΚΛΑΙΤΗ ΣΩΤΗΡΙΑΔΟΥ Μέλος
Συγγραφέας-Μεταφράστρια
6. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΣΙΔΕΡΗ Μέλος
Μεταφράστρια
7. ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΜΠΕΚΟΣ Μέλος
Κριτικός Λογοτεχνίας
8. ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΤΙΚΤΟΠΟΥΛΟΥ Μέλος
Επίκουρη Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
9. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΥ Μέλος
Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Τμήματος Γερμανικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

Έκθεση της Επιτροπής για τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνικής Μετάφρασης 2013

Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούμενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των μεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δημιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους συντελεστές του - ειδικά στο πεδίο της μεταφρασμένης λογοτεχνίας (αυξημένο κόστος για να καλυφθούν πνευματικά δικαιώματα, αμοιβές μεταφραστών) - όπως και στη φιλαναγνωσία• β. της μεγάλης σημασίας της λογοτεχνικής μετάφρασης, σε όλες τις εποχές και ειδικά στις εποχές κρίσης, για τη συγκρότηση της γνώσης και της αισθητικής αντίληψης.

Σε επίπεδο τάσεων, η Επιτροπή σημειώνει ότι ο αριθμός των εγγραφών μεταφρασμένης λογοτεχνίας στον κατάλογο της Εθνικής Βιβλιοθήκης ήταν μεγάλος, η δε ιεραρχία των γλωσσών παρέμεινε αμετάβλητη, σε σχέση με προηγούμενα έτη. Όπως δείχνουν τα στοιχεία, με βάση τον κατάλογο της Εθνικής Βιβλιοθήκης μεταφράστηκαν: 1.από την αγγλική γλώσσα, 489 έργα, 2. από τη γαλλική 94 έργα, 3. από τη γερμανική 62 έργα, 4. από την ιταλική 51, 5. από την ισπανική 35 και τέλος 6. από τη ρωσική 19, 7 -με μια σειρά από μικρότερα ποσοστά άλλων γλωσσών να συμπληρώνουν το τοπίο (31)

Κάποιες ανατροπές, συγκυριακές ενδεχομένως, αφορούν την τέταρτη και πέμπτη θέση: π.χ. ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι μεταφράστηκαν περισσότερα έργα από την ιταλική γλώσσα σε σχέση με την ισπανική. Επίσης, ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για τη ρωσική λογοτεχνία, καθώς συνέχισαν και τη χρονιά αυτή να δημοσιεύονται σημαντικά και παραγνωρισμένα ρωσικά κείμενα όπως και κλασικά έργα σε νέες μεταφράσεις. Αντίστοιχα, γίνεται προσπάθεια παρακολούθησης της γαλλικής, γερμανικής και ιταλικής λογοτεχνίας στην ιστορική τους εκδίπλωση αλλά και σε επίπεδο σύγχρονης παραγωγής. Αντίθετα, έχει μειωθεί ο αριθμός μεταφρασμένων λατινοαμερικανικών έργων σε σχέση με παλαιότερες περιόδους.

Αξιοσημείωτη είναι επίσης η διαρκής μείωση των μεταφράσεων δοκιμίου και ποίησης, με την ποιότητά τους να παραμένει πολύ υψηλή. Το θέατρο είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση, καθώς οι παραστάσεις ενισχύουν τη σχετική εκδοτική δραστηριότητα, που χωρίς αυτές θα ήταν επίσης περιορισμένη. Η μείωση αυτή ερμηνεύεται, προφανώς, από τις γενικότερες εκδοτικές επιλογές που επιβάλλει η κρίση. Συγχρόνως, έχει μειωθεί η έμμεση μετάφραση, στον βαθμό πάντα που αυτή σημειώνεται από τον εκδότη, σηματοδοτώντας μια αλλαγή σε επίπεδο εκδοτικής πολιτικής και μεταφραστικής νόρμας. Τέλος, πολλές είναι οι επανεκδόσεις, οι οποίες δεν αξιολογούνται σε αντίθεση με τις αναμεταφράσεις, που παρουσιάζουν συχνά εξαιρετικό ενδιαφέρον, καθώς θέτουν το ζήτημα της χρονικότητας και της ιστορικότητας των μεταφράσεων.

Η Επιτροπή υπογραμμίζει για άλλη μια φορά πόσο ο φραγμός της γλώσσας αποτελεί σημαντική δυσκολία στην ισότιμη προσέγγιση όλων των γλωσσών-λογοτεχνιών, καθώς τα μέλη της καλύπτουν, εκ των πραγμάτων, ένα περιορισμένο φάσμα γλωσσών. Η δυσκολία αυτή αυξάνει στον βαθμό που υποχωρεί η έμμεση μετάφραση και έχουμε άμεσες μεταφράσεις από περισσότερες γλώσσες, συνήθως μικρές. Παρότι η μετάφραση κρίνεται σε μεγάλο βαθμό από τη λειτουργικότητά της στη γλώσσα υποδοχής, η πρόσβαση στο πρωτότυπο παραμένει μείζονος σημασίας για μια Επιτροπή.

Ως προς τη στάθμη των έργων, πρέπει να τονιστεί η πολύ υψηλή ποιότητα που χαρακτηρίζει έναν μεγάλο αριθμό μεταφράσεων προς τα ελληνικά, η οποία δημιούργησε στα μέλη της Επιτροπής σοβαρές δυσκολίες επιλογής. Παράλληλα, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η συνολική γενική ποιότητα των μεταφρασμάτων διατηρείται σε ικανοποιητικά επίπεδα, απόρροια της συστηματικής εκπαίδευσης μεταφραστών εδώ και δύο δεκαετίες, του συστήματος ποιότητας των εκδοτών και των απαιτήσεων του κοινού. Η επιλογή της Επιτροπής έγινε, όπως και πέρυσι, όχι με άξονα τη συνολική προσφορά ενός μεταφραστή, καθώς γι’ αυτό θα χρειαζόταν ένα μεγάλο βραβείο που αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει, αλλά με βάση το συγκεκριμένο έργο και τη σημασία της μετάφρασής του.

Ως προς τα έργα που μεταφράζονται από τα ελληνικά, η Επιτροπή τονίζει ότι δεν υπάρχει, όπως φαίνεται, επαρκής ενημέρωση των μεταφραστών και εκδοτών στο εξωτερικό, αφού πολλά σημαντικά και ενδιαφέροντα βιβλία δεν υποβάλλονται. Η Επιτροπή εντόπισε αρκετά τέτοια βιβλία, για τα οποία όμως δεν υποβλήθηκε αίτηση αξιολόγησης και έτσι δεν συμπεριελήφθησαν στον κατάλογο. Από την άλλη, ο αριθμός των μεταφρασμένων από τα ελληνικά έργων είναι πολύ περιορισμένος και συνεχώς, όπως φαίνεται, θα περιορίζεται, όσο δεν λαμβάνεται μέριμνα για την υποστήριξη των εδρών νεοελληνικών σπουδών στο εξωτερικό, οι οποίες αποτελούν κύτταρα διάδοσης της νέας ελληνικής και της λογοτεχνίας της.

Τέλος, είναι εντυπωσιακή η έλλειψη ενδογλωσσικών μεταφράσεων ή/και ο πολύ μικρός αριθμός υποβολών. Το ζήτημα χρήζει περαιτέρω διερεύνησης, ώστε να ενισχυθεί μια δραστηριότητα καίριας σημασίας για την σύγχρονη αρχαιογνωσία.

Η Επιτροπή εξέτασε συστηματικά όλα τα έργα του καταλόγου για να καταλήξει, μετά από συζητήσεις, μελέτη και γραπτές εισηγήσεις, στις ακόλουθες βραχείες λίστες όσον αφορά τα τρία διαφορετικά βραβεία που απονέμει.

Για το βραβείο μετάφρασης προς τα ελληνικά, η Επιτροπή κατέληξε σε έναν βραχύ κατάλογο όπου εκπροσωπούνται όλα τα είδη, καθώς η ποιότητα των συγκεκριμένων μεταφράσεων, ποίησης και θεάτρου, δεν επέτρεψε απλώς αλλά και επέβαλε την επιλογή τους. Έλαβε δε υπόψη τη μεταφραστική ιδιαιτερότητα του είδους στην εξέταση της εκάστοτε μεταφραστικής πρότασης.

Ο βραχύς κατάλογος για το 2013 αποτυπώνει, σε έναν βαθμό και όπως είναι αναμενόμενο, την αντιπροσώπευση των γλωσσών όπως περιγράφηκε στην αρχή αλλά και επιμέρους τάσεις της παραγωγής. Περιλαμβάνει τρία βιβλία μεταφρασμένα από τα αγγλικά, δύο από τα γερμανικά, ένα από τα γαλλικά και ένα από τα ρωσικά. Ο κατάλογος περιλαμβάνει έργα κλασικά και άγνωστα στην Ελλάδα, αλλά και σύγχρονα, ενώ οι μεταφραστές καλύπτουν ένα ευρύ ηλικιακό φάσμα - αποδεικνύοντας την ανανέωση του μεταφραστικού δυναμικού και τις εξαιρετικές του δυνατότητες, παρά την κρίση. Έχει δε ιδιαίτερο ενδιαφέρον να εξετάσει κανείς τις διαφορετικές μεταφραστικές στρατηγικές και τεχνικές που εφαρμόζονται στα κείμενα από έμπειρους και ταλαντούχους μεταφραστές, καθώς δεν αποτυπώνουν μόνο τις επιλογές τους αλλά, σε έναν βαθμό, και τις μεταφραστικές νόρμες της εποχής. Επίσης, ο παρών κατάλογος σημειώνει τη συνύπαρξη έργων που γίνονται γνωστά διαμέσου του λογοτεχνικού κέντρου και άλλων που αποτελούν προτάσεις των μεταφραστών τους, σχολιάζοντας έτσι και την ιδιαίτερη ιεραρχία των μεταφραστών λογοτεχνίας σε επίπεδο συμβολικού κεφαλαίου.

Η εξαιρετικά υψηλή ποιότητα της μεταφραστικής δουλειάς και των επτά μεταφραστών οδήγησε στην ομόφωνη επιλογή τους για τον βραχύ κατάλογο. Τα επτά αυτά έργα είναι σημαντικά, για διαφορετικούς λόγους το καθένα, στη γλώσσα και τον πολιτισμό τους αλλά και στο πλαίσιο της παγκόσμιας λογοτεχνίας, και η μετάφρασή τους εμπλουτίζει αντίστοιχα την ελληνική γλώσσα και τον ελληνικό πολιτισμό. Τα μυθιστορήματα που επιλέχτηκαν αναδεικνύουν την επιστροφή της πολιτικής και της ιστορίας στη λογοτεχνία, με ποικίλες τεχνικές, ενώ η ποίηση και το θέατρο κινούνται στο πεδίο της οικουμενικής, καθολικής εμπειρίας - χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι όροι δεν αντιστρέφονται, κατά περίπτωση. Ένας βραχύς κατάλογος δεν μπορεί να καλύψει το πολύτροπο τοπίο της μεταφραστικής παραγωγής προς τα ελληνικά, η οποία, όπως στις περισσότερες περιφερειακές γλώσσες, είναι πολύ μεγάλη. Η Επιτροπή θα είναι ευτυχής αν, όπως πιστεύει, δίνει μια αντιπροσωπευτική της εικόνα.

Για το βραβείο μετάφρασης από τα ελληνικά, η Επιτροπή δυσκολεύτηκε λόγω της προαναφερθείσας έλλειψης υποψηφιοτήτων να καταλήξει σε έναν εκτεταμένο βραχύ κατάλογο. Μετά από διεξοδικές συζητήσεις, κατέληξε σε τρία έργα που θεωρεί ότι προβάλλουν την παλαιότερη και νεότερη νεοελληνική λογοτεχνία στο εξωτερικό. Είναι όλα απαιτητικά - με τον τρόπο του το καθένα - και οι δυσκολίες τους έχουν αντιμετωπιστεί όχι απλώς επιτυχώς, αλλά με τρόπο κατά περίπτωση δεξιοτεχνικό, γεγονός που επιτρέπει το ρίζωμά τους στην ξένη γλώσσα και τον ξένο πολιτισμό, αλλά και στο διεθνές λογοτεχνικό στερέωμα, εφόσον η είσοδος σ’ αυτό εξαρτάται ως γνωστόν, κατά πρώτο λόγο, από τη μετάφραση.

Για το βραβείο μετάφρασης από τα αρχαία ελληνικά, η Επιτροπή δυσκολεύτηκε ακόμη περισσότερο, λόγω των ελάχιστων έργων που υποβλήθηκαν. Λαμβάνοντας υπόψη της μια σειρά από κριτήρια που προτάθηκαν από τους ειδικούς όσον αφορά την απόδοση προς τα νέα ελληνικά, η Επιτροπή εντόπισε ορισμένα σημαντικά έργα, τα οποία όμως στην πορεία αποκλείστηκαν, επειδή κυκλοφορούσαν σε δεύτερη, απλή ή βελτιωμένη έκδοση. Από τα υπόλοιπα έργα που υπεβλήθησαν στην Εθνική Βιβλιοθήκη η Επιτροπή συμφώνησε ομόφωνα να μην προτείνει κανένα έργο για βράβευση, αφού ή η μετάφραση ήταν πολύ μικρής έκτασης ή δεν πληρούσε τα προαναφερθέντα κριτήρια. Έτσι, δεν προτείνεται βραχύς κατάλογος για το βραβείο από τα αρχαία ελληνικά.