Διαβούλευση για την εθνική στρατηγική στην ανώτατη εκπαίδευση

Το Υπουργείο Παιδείας ανακοίνωσε το κείμενο διαβούλευσης για την έναρξη διαλόγου για την Ανώτατη Εκπαίδευση και τα κύρια σημεία του είναι:

Τι θέλουμε:
Θέλουμε δημόσιο Πανεπιστήμιο και δημόσιο ΤΕΙ. Με κύρος και σεβασμό. Με ενισχυμένη την αυτοδιοίκηση, την αξιολόγηση και τη λογοδοσία. Με νέα ηγεσία και νέα σχέση εμπιστοσύνης με την πολιτεία και την κοινωνία. Με νέα οργάνωση της μάθησης και των προγραμμάτων σπουδών, ώστε να παρέχουν πτυχία με αντίκρισμα. Με ενισχυμένο τον διεθνή τους χαρακτήρα και με καθοριστική συμβολή στην εμπέδωση ενός νέου αναπτυξιακού προτύπου για τη χώρα, το οποίο θα βασίζεται στη γνώση, στην καινοτομία και στην ποιότητα.
Όμως η σημερινή οικονομική κρίση δεν είναι ανεξάρτητη από την κρίση αξιών που βιώνει η κοινωνία μας. Θέλουμε λοιπόν ταυτόχρονα δημόσιο Πανεπιστήμιο και δημόσιο ΤΕΙ, με κουλτούρα υπεράσπισης των μεγάλων ανθρωπιστικών αξιών και των μεγάλων κατακτήσεων στην ιστορία της ανθρώπινης χειραφέτησης. Με παραγωγή γνώσης που θα στοχεύει στην διεύρυνση της Δημοκρατίας και της ελευθερίας. Με ρόλο και λόγο στη σύγχρονη παραγωγή πολιτισμού και με ικανότητα σύνθεσης της κοινωνικής κριτικής και των οικολογικών αναζητήσεων, ώστε να καταστεί βιώσιμο το συλλογικό μας μέλλον. Με διαρκή μέριμνα να διαμορφώσουν ολοκληρωμένες προσωπικότητες και πολίτες ενεργούς, για να συνεισφέρουν στην επίτευξη μιας καλύτερης και δικαιότερης κοινωνίας.
Ξεκινά ένας ευρύς, ουσιαστικός και δημοκρατικός διάλογος με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς και εκπροσώπους. Είναι διάλογος ουσίας και δημιουργικής σύνθεσης. Δεν ζητάμε ένα «ναι» ή ένα «όχι», αυτό είναι εξάλλου ο εύκολος τρόπος ώστε να αποποιηθούν κάποιοι των ευθυνών τους. Ζητάμε κριτική, ιδέες , απόψεις, προτάσεις, κυρίως όμως ζητάμε να συμφωνήσουμε ότι σε καμία περίπτωση δεν θα αφήσουμε την Ανώτατη Εκπαίδευση στην τύχη της, να γίνει η «αχίλλειος πτέρνα» της ελληνικής κοινωνίας.
Στο μέλλον δεν μπορούμε να πάμε με ένα Πανεπιστήμιο που δεν ανταποκρίνεται στην εποχή, γιατί κάθε εποχή απαιτεί το Πανεπιστήμιο που θα την εκφράζει.
Η νέα ταυτότητα λοιπόν εκφράζει νέες ανάγκες και χτίζεται πάνω σε τρείς θεμελιώδεις πυλώνες: Αυτοτέλεια, Λογοδοσία, Ποιότητα, Εξωστρέφεια.

Τι προτείνουμε:
Κάθε αλλαγή που προτείνεται, επιχειρεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά διαπιστωμένες αδυναμίες, δυσλειτουργίες και χρόνιες παθογένειες. Η μεταρρυθμιστική προσπάθεια, επιχειρεί να καταστήσει την Ανώτατη Εκπαίδευση ικανή να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στις βιώσιμες λύσεις που έχει ανάγκη η Ελλάδα σήμερα. Η προοπτική της μακροπρόθεσμα σταθερής και διατηρήσιμης ανάπτυξης της χώρας είναι συνδεδεμένη με την Ανώτατη Εκπαίδευση, με την προοπτική των Πανεπιστημίων και των Τεχνολογικών Ιδρυμάτων μας. Η νέα προοπτική της χώρας απαιτεί Ιδρύματα Ανώτατης Εκπαίδευσης εξωστρεφή, χωρίς εσωτερικά στεγανά και σε διαρκή αλληλεπίδραση με την κοινωνία και την οικονομία.

Σε αυτή την κατεύθυνση, μεταξύ άλλων, προτείνουμε:

-Ενίσχυση της αυτοδιοίκησης, που εκτός από συνταγματική επιταγή αποτελεί και κεντρική στρατηγική επιλογή, μέσω της εκχώρησης αρμοδιοτήτων, τις οποίες σήμερα έχει το Υπουργείο. Δεν υπάρχει λόγος, το Υπουργείο ούτε να διαχειρίζεται τη μισθοδοσία, ούτε να εγκρίνει την κάθε νέα πίστωση ή διορισμό. Απεναντίας, κάθε Ίδρυμα οφείλει να είναι σε θέση να διαχειριστεί και να υποστηρίξει τις επιλογές του. Είναι απαραίτητη η δημιουργία οργάνων που θα λειτουργούν με υψηλή αποτελεσματικότητα, διαφάνεια, και θα υπόκεινται σε ουσιαστική λογοδοσία. Η πλήρης αυτοδιοίκηση των Ιδρυμάτων Ανώτατης Εκπαίδευσης ικανοποιεί ένα ισχυρό και για πολλά χρόνια σταθερό αίτημα της ακαδημαϊκής κοινότητας που αποσκοπεί στη συνεχή βελτίωση της ποιότητας της Ανώτατης Εκπαίδευσης. Στην κατεύθυνση αυτή προτείνεται η μετάβαση από το σημερινό σύστημα σε αυτό της διοίκησης από το Συμβούλιο Διοίκησης και τη Σύγκλητο κάθε Ιδρύματος. Στόχος της διαβούλευσης είναι ο λεπτομερής προσδιορισμός της σύνθεσης, της συγκρότησης και της κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ των οργάνων της νέας διοίκησης των Ιδρυμάτων, ώστε να πληρούνται οι συνθήκες για την αποτελεσματική, διαφανή και ποιοτική τους λειτουργία. Είναι αναγκαιότητα η λειτουργία θεσμικών αντίβαρων για προγραμματισμό και έλεγχο.

-Το Συμβούλιο Διοίκησης προτείνεται να αποτελείται από άμεσα εκλεγμένα μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας του Ιδρύματος, εξωτερικά μέλη, φοιτητές και εκπροσώπους του διοικητικού προσωπικού. Τα εξωτερικά μέλη του Συμβουλίου είναι σημαντικές προσωπικότητες που έχουν διακριθεί σε διάφορους τομείς της επιστήμης, των γραμμάτων, των τεχνών και της ευρύτερης κοινωνίας, τα οποία επιλέγονται ως άτομα και όχι ως ex ufficio εκπρόσωποι φορέων ή οργανισμών. Στόχος είναι η δημιουργία ισχυρών δομών που θα εγγυώνται τις ξεκάθαρες αρμοδιότητες και την αποφυγή φαινομένων δυαρχίας.

-Η διοίκηση και οργάνωση που διασφαλίζουν τις συνταγματικά κατοχυρωμένες ελευθερίες, αποτρέπουν τη βία, τον κομματισμό και την ευνοιοκρατία και οδηγούν σε Ανώτατα Ιδρύματα μοντέλα εξωστρέφειας και χρηστής διαχείρισης.

-Χρηματοδότηση με διαφάνεια, λογοδοσία και έμφαση στα αποτελέσματα. Σε μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο, κάθε ευρώ που διατίθεται για την Παιδεία πρέπει να πιάνει τόπο. Δημόσια ειδική υπηρεσία ή ανεξάρτητη αρχή αναλαμβάνει τη διαχείριση και κατανομή της δημόσιας χρηματοδότησης στα Ιδρύματα, την κοστολόγηση των υπηρεσιών, την επεξεργασία σχετικών δεικτών και προτύπων και τη συλλογή των απαραίτητων στοιχείων από τα Ιδρύματα. Είναι αναγκαίο να λειτουργεί με υποδειγματική διαφάνεια και να απολαμβάνει της εμπιστοσύνης της πολιτεία, των Ιδρυμάτων, και ολόκληρης της κοινωνίας με αντικειμενικό και αξιοκρατικό τρόπο μέσω της χρήσης ειδικών διεθνώς αναγνωρισμένων δεικτών (20 απ΄αυτούς αναφέρονται ενδεικτικά).

-Θεσμικοί κανόνες με κίνητρα για χορηγίες ή δωρεές και αξιοποίηση της περιουσίας των Ιδρυμάτων.

-Αλλάζουμε την εσωτερική οργάνωση των Ιδρυμάτων και των προγραμμάτων σπουδών. Στόχος μας το πτυχίο με αντίκρισμα. Με πραγματική ελευθερία εκπαιδευτικών και επαγγελματικών επιλογών για τους φοιτητές.

-Ευέλικτα δομημένα προγράμματα σπουδών, για τα οποία έχει ευθύνη η σχολή, με ποιότητα διεθνούς εμβέλειας που εξασφαλίζεται και με την εισαγωγή διαδικασιών πιστοποίησή τους από διεθνούς σύνθεσης επιτροπές επιστημόνων και με διδακτικό προσωπικό με επιστημονική αναγνώριση και αφιερωμένο στα καθήκοντά του.

-Οι νέοι φοιτητές εισάγονται σε Σχολές ή ανάλογα με τις συνθήκες σε Εκπαιδευτικά Ίδρυμα (Πανεπιστήμιο ή Τεχνολογικό ίδρυμα). Εντάσσονται στα επιμέρους προγράμματα σπουδών της Σχολής, μετά από το τέλος του πρώτου έτους, ανάλογα με τις επιδόσεις και τις προτιμήσεις τους.
-Ενθαρρύνουμε την κινητικότητα των φοιτητών μεταξύ προγραμμάτων σπουδών (στη Σχολή, το Ίδρυμα και άλλα Ιδρύματα της χώρας αλλά και στο εξωτερικό).

-Το διδακτικό προσωπικό κρίνεται, αξιολογείται και εξελίσσεται με διαδικασίες που δεν επιτρέπουν σε κανέναν την αμφισβήτηση της επιστημονικής τους αξίας. Αναπροσδιορίζονται οι βαθμίδες του διδακτικού και ερευνητικού προσωπικού. Θεσμοθετείται η δυνατότητα ταυτόχρονης υπηρεσίας σε ελληνικό και ΑΕΙ άλλης χώρας.
-Ενθαρρύνουμε Κέντρα Αριστείας που αναδεικνύουν τις καλές πρακτικές στη μάθηση. Οι περιοχές αριστείας στηρίζονται, αναδεικνύονται και η ποιότητά τους διαχέεται παντού.

-Δημιουργούμε Εθνικό Πανεπιστημιακό Κέντρο μέσω του οποίου στηρίζουμε τις επιστημονικές και τεχνολογικές καινοτομίες των Ιδρυμάτων, τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και τα πνευματικά τους δικαιώματα.

- Σε κάθε Πανεπιστήμιο θεσμοθετούνται Σχολές Μεταπτυχιακών Σπουδών, που οργανώνουν μεταπτυχιακά προγράμματα ειδίκευσης, οργανωμένα προγράμματα διδακτορικών σπουδών και απονέμουν μεταπτυχιακούς τίτλους σπουδών.

-Τα πλήρως αυτοδιοικούμενα Ιδρύματα έχουν την ευθύνη για την οργάνωση των σπουδών και τη συνεχή βελτίωση της ποιότητάς τους, με τη στήριξη της πολιτείας. Τα θέματα που αφορούν στην οργάνωση των σπουδών, τις διαδικασίες εξετάσεων και φοίτησης εξειδικεύονται στον Εσωτερικό Κανονισμό του κάθε Ιδρύματος, μέσα σε ευρύ πλαίσιο που ορίζει η πολιτεία.

-Στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής Διά Βίου Μάθησης τα ΑΕΙ προσφέρουν αυτοτελώς ή μέσω των Ινστιτούτων τους προγράμματα Διά Βίου Μάθησης. Τα προγράμματα προσφέρονται είτε στους χώρους του Ιδρύματος, είτε εκτός του Ιδρύματος είτε εξ αποστάσεως, σύμφωνα και με τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας για γνώση και νέες σύγχρονες δεξιότητες.