Το υπουργείο παιδείας με την εγκύκλιο του δίνει οδηγίες εφαρμογής των νέων Προγραμμάτων Σπουδών του μαθήματος των Θρησκευτικών στο Δημοτικό, στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο για το σχολικό έτος 2017 - 2018.
Ειδικές παιδαγωγικές και διδακτικές οδηγίες
1. Κύρια χαρακτηριστικά των νέων ΠΣ είναι:
α. Το Πρόγραμμα Σπουδών στα Θρησκευτικά Δημοτικού - Γυμνασίου χαρακτηρίζεται ως Πρόγραμμα Διαδικασίας, επειδή ο ίδιος ο εκπαιδευτικός διαμορφώνει το διδακτικό του έργο
κάνοντας επιλογές από το Πρόγραμμα Σπουδών ανάλογα με το μαθητικό δυναμικό και τις ανάγκες του. Δίνει έμφαση στις διδακτικές διαδικασίες μέσα από τις οποίες προσεγγίζονται τα βασικά θέματα και σύμφωνα με την προσδοκώμενη μάθηση. Τα χαρακτηριστικά του Προγράμματος Διαδικασίας περιγράφονται στον Οδηγό Εκπαιδευτικού στα Θρησκευτικά Δημοτικού - Γυμνασίου, σσ. 43 - 48. Αυτό σημαίνει ότι κάθε σχεδιασμός μαθήματος από τον/την εκπαιδευτικό αρχίζει από το ΠΣ και όσα περιλαμβάνει κάθε Θεματική Ενότητα.
Σε κάθε Θεματική Ενότητα, αναπτύσσονται τρεις στήλες: α) προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα, β) προτεινόμενα βασικά θέματα, και γ) ενδεικτικές δραστηριότητες,
ομαδοποιημένες κατά τύπο. Η οργάνωση των περιεχομένων του ΠΣ, περιγράφεται στον Οδηγό Εκπαιδευτικού στα Θρησκευτικά Δημοτικού - Γυμνασίου, σσ. 59 - 99.
Ο/Η εκπαιδευτικός σε συνεργασία και με τους μαθητές/τις μαθήτριες διατρέχει τις Θεματικές Ενότητες και τα προτεινόμενα βασικά θέματα και κάνει τις επιλογές του/της με άξονα την εγγύτητα των θεμάτων στη ζωή τους. Στη συνέχεια ο/η εκπαιδευτικός σε κάθε Θεματική Ενότητα θα διαμορφώσει τις δίωρες διδασκαλίες με τα εξής βήματα: α) επιλέγει τα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα του δίωρου από την πρώτη στήλη (1 έως 3), β) επιλέγει το βασικό θέμα/τα βασικά θέματα, από τη δεύτερη στήλη, που υπηρετούν τα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα που έχει επιλέξει, γ) διαμορφώνει τις δραστηριότητες με βάση τις διδακτικές τεχνικές που προτείνονται στην τρίτη στήλη και δ) αν σε κάποια δραστηριότητα χρειάζεται πηγή (γραπτό ή πολυτροπικό κείμενο), ανατρέχει στον Φάκελο Μαθήματος και στην ιστοσελίδα του Ι.Ε.Π. και επιλέγει πηγή. Στον Οδηγό Εκπαιδευτικού στα Θρησκευτικά Δημοτικού - Γυμνασίου αποθησαυρίζονται οι διδακτικές τεχνικές στις οποίες παραπέμπει το Πρόγραμμα Σπουδών και οι οποίες παρουσιάζονται σύντομα και χρηστικά (πίνακας περιεχομένων στις σελίδες 109-110 και ανάλυση κάθε διδακτικής τεχνικής στη συνέχεια). Επιπρόσθετα, παρατίθενται οδηγίες για την αξιολόγηση του μαθητή, διδακτικά σενάρια, καλές πρακτικές κ.ά.
β. Το Πρόγραμμα Σπουδών στα Θρησκευτικά Λυκείου χαρακτηρίζεται ως εννοιοκεντρικό και μεθοδοκεντρικό. Στο κυρίως μέρος του Προγράμματος, ανά Διδακτική Ενότητα, αναπτύσσονται τρεις στήλες: α) Προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα, β) Αξιολόγηση, γ) Μέθοδος- Δραστηριότητες (Βλ. περισσότερα στον αναθεωρημένο Οδηγό Εκπαιδευτικού, σσ. 37-39). Κύριες διδακτικές μέθοδοι που προτείνονται είναι η διερευνητική και η βιωματική (Βλ. περισσότερα στον Οδηγό Εκπαιδευτικού, σσ. 41-45).
Ο/Η εκπαιδευτικός στο Λύκειο σε κάθε Διδακτική Ενότητα θα διαμορφώσει τις δίωρες διδασκαλίες με τα εξής βήματα: α) διαμορφώνει με βάση το ΠΣ (πρώτη στήλη) και κριτήριο το μαθητικό δυναμικό τα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα του δίωρου μαθήματος, β) προχωρά στα στάδια της προτεινόμενης μεθόδου (Βιωματική: βιώνοντας, νοηματοδοτώντας, αναλύοντας, εφαρμόζοντας_ή Διερευνητική: παρουσιάζοντας, εφαρμόζοντας, διερευνώντας, αναπλαισιώνοντας, αξιολογώντας) επιλέγοντας δραστηριότητες για κάθε στάδιο από τον Οδηγό Εκπαιδευτικού που υπηρετούν τα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα και την αξιολόγησή τους (δεύτερη στήλη του ΠΣ). Εναλλακτικά συμβουλεύεται τα προτεινόμενα σχέδια μαθήματος της Διδακτικής Ενότητας, που περιλαμβάνονται στον Οδηγό Εκπαιδευτικού και διαμορφώνει με βάση τη μέθοδο της Διδακτικής Ενότητας (τρίτη στήλη του ΠΣ), τη δίωρη διδασκαλία και γ) ανατρέχει στον Φάκελο Μαθήματος και στην ιστοσελίδα του Ι.Ε.Π. και επιλέγει πηγές, σε περίπτωση που αυτές
απαιτούνται στις δραστηριότητες.
2. Στο ξεκίνημα της εφαρμογής, πριν τον προγραμματισμό και τον σχεδιασμό των μαθημάτων, είναι χρήσιμο οι εκπαιδευτικοί να μελετήσουν τους γενικούς σκοπούς της βαθμίδας (Δημοτικό, Γυμνάσιο, Λύκειο) και τους ειδικούς σκοπούς/στόχους των τάξεων (π.χ. Α΄ Λυκείου). Με βάση τους γενικούς σκοπούς της βαθμίδας, τους ειδικούς σκοπούς/στόχους της τάξης καθώς και το δυναμικό των μαθητών/τριών θα επιλέξουν τα θεματικά περιεχόμενα και τις διδακτικές τεχνικές.
Επιπρόσθετα, στο Πρόγραμμα Σπουδών στα Θρησκευτικά Δημοτικού-Γυμνασίου, χρειάζεται να έχουν υπόψη τους τις βασικές μαθησιακές επάρκειες που παρουσιάζονται στο τέλος του υλικού κάθε τάξης.
3. Οι παραπάνω διαδικασίες παρουσιάστηκαν και επεξηγήθηκαν αναλυτικότερα στα επιμορφωτικά προγράμματα για τους/τις εκπαιδευτικούς. Το επιμορφωτικό υλικό των εν λόγω προγραμμάτων βρίσκεται στην ιστοσελίδα του Ι.Ε.Π. και συνιστάται στους εκπαιδευτικούς:
http://iep.edu.gr/el/επιμόρφωση-στα-νέα-προγράμματα-σπουδών
Ενδεικτικά, στο πλαίσιο της διδασκαλίας, κατά τα πρώτα βήματα της εφαρμογής, οι εκπαιδευτικοί μπορούν: να διερευνήσουν μαζί με τους μαθητές/τις μαθήτριες τους τα θεματικά περιεχόμενα της χρονιάς, όπως αποτυπώνονται στον Φάκελο Μαθήματος, χρησιμοποιώντας την ανάπτυξη των γενικών και ειδικών σκοπών και στόχων, όπως περιγράφονται στην αρχή του Προγράμματος Σπουδών κάθε τάξης, να συζητήσουν με τους μαθητές/τις μαθήτριες ζητήματα οργάνωσης της διδασκαλίας και τρόπους ένταξης ουσιαστικών μαθησιακών δραστηριοτήτων και αξιοποίησης αυτών που προτείνονται στον Φάκελο Μαθήματος (σχετική ανάλυση στον Οδηγό Εκπαιδευτικού στα Θρησκευτικά Δημοτικού - Γυμνασίου, σσ. 104-109), να επενδύσουν στη γνωριμία των μαθητών/τριών μεταξύ τους και στη δημιουργία- διαμόρφωση κοινότητας (ομάδας). Να οργανώσουν την τάξη τους και να προετοιμάσουν
τους μαθητές/τις μαθήτριες για ομαδοσυνεργασίες (π.χ. εργασία σε ομάδες) και διερευνητικές δραστηριότητες, εξηγώντας τις διαδικασίες (Οδηγός Εκπαιδευτικού στα
Θρησκευτικά Δημοτικού - Γυμνασίου, Πίνακας Περιεχομένων στις σελίδες 109-110, ανάλυση κάθε διδακτικής τεχνικής στη συνέχεια), να καθοδηγήσουν τους μαθητές/τις μαθήτριες για τους εναλλακτικούς τρόπους μαθησιακής εργασίας (στον Οδηγό Εκπαιδευτικού Δημοτικού - Γυμνασίου, σσ. 167 - 177) και αξιολόγησης (στον Οδηγό Εκπαιδευτικού στα Θρησκευτικά Δημοτικού - Γυμνασίου, σσ. 229-244) που προτείνονται, όπως είναι ο φάκελος υλικού του μαθητή (portfolio) και το ημερολόγιο μάθησης, να οργανώσουν το διδακτικό τους έργο και να προχωρήσουν σταδιακά στη διδασκαλία της πρώτης Θεματικής Ενότητας, όπως περιγράφεται στο Πρόγραμμα Σπουδών, χρησιμοποιώντας για τον σχεδιασμό της, τον Οδηγό Εκπαιδευτικού και το εκπαιδευτικό υλικό από τον Φάκελο Μαθήματος, να εμπλέξουν τους μαθητές/τις μαθήτριες, όσο είναι εφικτό, σε διαδικασίες διερεύνησης,
επεξεργασίας, έκφρασης και αξιολόγησης όσων έμαθαν, να αξιοποιήσουν, εναλλακτικά, και παραδοσιακές μεθόδους διδασκαλίας, όπως είναι η μετωπική παρουσίαση και η αφήγηση, να αποτιμήσουν, στο τέλος της Ενότητας, μαζί με τους μαθητές/τις μαθήτριες τα μαθησιακά επιτεύγματα και τους προβληματισμούς τους.
4. Οι παραπάνω οδηγίες αφορούν και στους τύπους σχολείων και στις τάξεις όπου το μάθημα των Θρησκευτικών διδάσκεται μόνο για μία ώρα την εβδομάδα: Ε΄ Δημοτικού, ΣΤ΄ Δημοτικού, Γ΄ τάξη ΓΕΛ, Εσπερινά Γυμνάσια, Εσπερινά Γενικά Λύκεια, Μουσικά Σχολεία, Καλλιτεχνικά Σχολεία, Επαγγελματικά Λύκεια/Ημερήσια-Εσπερινά. Για την προσαρμογή της διδασκαλίας στους περιορισμούς του ωρολογίου προγράμματος και στις ιδιαίτερες συνθήκες που αφορούν στα σχολεία αυτά και στις τάξεις αυτές θα αποσταλούν κατά περίπτωση ειδικότερες οδηγίες.
Ακολούθησε το Diorismos στο Google News! Με την υπογραφή του www.diorismos.gr
