Η ανεπάρκεια των μαθητών σε ψηφιακές δεξιότητες και ικανότητες και η ανάγκη να ενταχθεί η αποτελεσματική χρήση των τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών λειτουργών συγκαταλέγονται στις πλέον πιεστικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή σχολική εκπαίδευση σήμερα, σύμφωνα με έκθεση που δημοσιεύθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τον New Media Consortium, έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό με έδρα τις ΗΠΑ στον οποίο συμμετέχουν εμπειρογνώμονες στον τομέα της τεχνολογίας για την εκπαίδευση. Η πρώτη έκδοση της έκθεσης για τα σχολεία στην Ευρώπη με τίτλο Horizon Report Europe: 2014 Schools edition περιγράφει τις τάσεις και τις τεχνολογικές εξελίξεις που ενδέχεται να έχουν επιπτώσεις στην εκπαίδευση κατά την επόμενη πενταετία. Κατατάσσει τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα ευρωπαϊκά σχολεία σε τρεις κατηγορίες: ευεπίλυτα, δύσκολα και δυσεπίλυτα.
Η έκθεση επαναλαμβάνει τους στόχους της πρωτοβουλίας ʼνοιγμα της εκπαίδευσης και βασίζεται σε εισηγήσεις περισσότερων από 50 εμπειρογνωμόνων από 22 ευρωπαϊκές χώρες, το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Επιτροπής, τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) και την Εκπαιδευτική, Επιστημονική και Επιμορφωτική Οργάνωση των Ηνωμένων Εθνών (ΟΥΝΕΣΚΟ). Υποστηρίζει ότι απαιτείται επειγόντως δράση για την προώθηση της καινοτομίας στην αίθουσα διδασκαλίας με σκοπό την εκμετάλλευση της αυξημένης χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, των ανοικτών εκπαιδευτικών πόρων και την αύξηση της μάθησης και της αξιολόγησης που βασίζονται στα δεδομένα.
Η εν λόγω έκθεση παρέχει πολύτιμες πληροφορίες και καθοδήγηση για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και τους διευθυντές σχολείων σχετικά με την ανάγκη να αποδεχθούν ψηφιακούς και ανοικτούς πόρους.
Η έκθεση αναφέρει ότι η ενσωμάτωση των ΤΠΕ στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και η αντιμετώπιση των ανεπαρκών ψηφιακών ικανοτήτων των σπουδαστών αποτελούν προβλήματα που μπορούν να επιλυθούν. Η δημιουργία αυθεντικών ευκαιριών μάθησης που βασίζονται σε βιωματικές εμπειρίες και η ανάμειξη της τυπικής με τη μη τυπική εκπαίδευση θα είναι δυσκολότερο να επιτευχθούν βραχυπρόθεσμα. Τα δυσκολότερα, δυσεπίλυτα προβλήματα περιλαμβάνουν την ανάγκη να βελτιωθεί η διδασκαλία της σύνθετης σκέψης και να διασφαλιστεί ότι οι σπουδαστές θα είναι συν-σχεδιαστές, της μάθησης.
Η Επιτροπή προβλέπει ότι το υπολογιστικό νέφος και η υπολογιστική ταμπλέτα θα χρησιμοποιούνται ευρέως σε πολλά ευρωπαϊκά σχολεία εντός ενός έτους, ενώ η μάθηση μέσω ηλεκτρονικών παιχνιδιών και ο συνδυασμός φυσικού και εικονικού περιβάλλοντος θα αποτελέσουν αναπόσπαστο μέρος της διδασκαλίας στα επόμενα δύο έως τρία έτη. Οι εμπειρογνώμονες αναφέρουν ότι μπορεί να χρειαστούν έως και πέντε χρόνια για να δημιουργηθούν εξ αποστάσεως και εικονικά εργαστήρια και να αναπτυχθούν στρατηγικές που θα ενθαρρύνουν τους σπουδαστές να αναλάβουν ενεργό ρόλο στον από κοινού σχεδιασμό της μάθησής τους.
Θέματα όπως αυτά που προέβαλε η έκθεση Horizon θα συζητηθούν περαιτέρω τον Δεκέμβριο στην ευρωπαϊκή διάσκεψη υψηλού επιπέδου με τίτλο Η εκπαίδευση στην ψηφιακή εποχή, την οποία διοργανώνουν από κοινού η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η ιταλική Προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τι είναι η έκθεση Horizon; Η έκθεση Horizon Report Europe: 2014 Schools Edition παρουσιάζει σε γενικές γραμμές τις βασικές τάσεις, προκλήσεις και τεχνολογικές εξελίξεις που είναι πιθανό να επηρεάσουν τα συστήματα σχολικής εκπαίδευσης. Η έκθεση αυτή εκπονήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε συνεργασία με μια ομάδα επικεφαλής της οποίας ήταν το Πανεπιστήμιο Εφαρμοσμένων Επιστημών Inholland (Κάτω Χώρες) και το New Media Consortium (NMC), ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός με έδρα τις ΗΠΑ, ο οποίος φέρνει σε επαφή διεθνείς εμπειρογνώμονες στον τομέα της εκπαιδευτικής τεχνολογίας. Η συγκεκριμένη έκδοση για τα σχολεία αξιοποιεί τη σειρά Horizon Report και τη μεθοδολογία του NMC, καθώς και τις μελέτες του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Επιτροπής σχετικά με το μέλλον της μάθησης, όπως τη FutLearn και τη MATEL.
Πώς επιλέχθηκαν οι τεχνολογίες, οι τάσεις και οι προκλήσεις στην έκθεση; Η έκθεση καλύπτει 18 τομείς συμπεριλαμβανομένων των νέων τεχνολογιών (π.χ. το υπολογιστικό νέφος), των τάσεων (όπως η αυξανόμενη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης), και των προκλήσεων για τα σχολεία (π.χ. η ανάγκη να βελτιωθούν οι ψηφιακές δεξιότητες και ικανότητες). Τα θέματα επιλέχθηκαν από την ομάδα εμπειρογνωμόνων του Horizon Project Europe, η οποία αποτελείται από 53 ειδικούς στην ευρωπαϊκή εκπαίδευση, την τεχνολογία και άλλους τομείς. Οι εμπειρογνώμονες προέρχονται από 22 ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και από διεθνείς οργανισμούς και δίκτυα.
Τι έχει κάνει έως τώρα η Επιτροπή για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που επισημαίνονται στην έκθεση; Τον Σεπτέμβριο του 2013 η Επιτροπή δημοσίευσε την πρωτοβουλία ʼνοιγμα της εκπαίδευσης, στην οποία παρουσίαζε τη στρατηγική της για την προώθηση της καινοτομίας, των ανοικτών εκπαιδευτικών πρακτικών και των ανοικτών εκπαιδευτικών πόρων, ώστε να συμβάλει στην επίτευξη υψηλής ποιότητας εκπαίδευσης και ψηφιακών δεξιοτήτων που θα απαιτούνται για το 90 % των θέσεων εργασίας έως το 2020. Η στρατηγική προτείνει την ανάληψη δράσης για να υλοποιηθεί η ψηφιακή αίθουσα διδασκαλίας και παρακινεί τις εθνικές διοικήσεις, τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, τους εκπαιδευτικούς, τους εκπαιδευομένους και τους ενδιαφερόμενους φορείς να εντοπίσουν νέους τρόπους συνεργασίας, εργασίας και μάθησης. Το Erasmus+, το νέο πρόγραμμα της ΕΕ για την εκπαίδευση, την κατάρτιση, τη νεολαία και τον αθλητισμό, παρέχει χρηματοδότηση για καινοτόμα έργα που βασίζονται στην τεχνολογία και τα οποία θα βελτιώνουν την εκπαίδευση και θα συμβάλλουν στην ανάπτυξη πολλών νέων ανοικτών εκπαιδευτικών πόρων. Χάρη στη χρηματοδότηση της ΕΕ έχουν ήδη αναπτυχθεί αρκετές πρωτοβουλίες και ορθές πρακτικές, όπως η eTwinning, η οποία διευκολύνει τη διασυνοριακή συνεργασία των σχολείων μέσω μιας διαδικτυακής πύλης, η ITEC: σχεδιάζοντας τη μελλοντική αίθουσα διδασκαλίας, η οποία προωθεί την καινοτομία στη διδασκαλία, και ο Ανοικτός χώρος ανακαλύψεων, που παρέχει πρόσβαση σε ψηφιακούς εκπαιδευτικούς πόρους.
Πώς αυτή η έκθεση θα κάνει τη διαφορά; Ο στόχος της έκθεσης είναι να βοηθήσει τους υπεύθυνους για τη χάραξη της εκπαιδευτικής πολιτικής, τα μέλη των διοικητικών συμβουλίων και τους διευθυντές των σχολείων να κατανοήσουν και να αναπτύξουν στρατηγικές για να αυξηθεί η χρήση της τεχνολογίας, ώστε να εξασφαλιστεί ότι τα ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά συστήματα παρέχουν στους μαθητές και στους φοιτητές τις δεξιότητες και τις ικανότητες που χρειάζονται στο μέλλον.
Τι στοιχεία χρησιμοποιήθηκαν για την εκπόνηση της έκθεσης; Η έκθεση περιλαμβάνει παραπομπές και συνδέσμους σε περισσότερες από 150 ευρωπαϊκές δημοσιεύσεις (μελέτες, άρθρα, έγγραφα πολιτικής, ιστολόγια κ.λπ.), σε έργα (τόσο χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ όσο και εθνικά έργα), καθώς και σε πρωτοβουλίες πολιτικής στην Ευρώπη και πέραν αυτής. Τα παραδείγματα που παρατίθενται στην έκθεση είναι κατά περισσότερο από το 70 % ευρωπαϊκά. Το πλήρες ιστορικό της διαδικασίας εκπόνησης, συμπεριλαμβανομένων των συζητήσεων και των προϊόντων συνεργασίας, είναι διαθέσιμα εδώ. Το πολυδιάστατο πλαίσιο Δημιουργικές αίθουσες διδασκαλίας, που δημιουργήθηκε από το Κοινό Κέντρο Ερευνών, χρησιμοποιήθηκε για να εξασφαλιστεί ο συνεκτικός, συστηματικός και ενδελεχής έλεγχος.
Ποιες τάσεις καταγράφηκαν στην έκθεση; Βραχυπρόθεσμα, οι εμπειρογνώμονες θεωρούν ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα καταλάβουν όλο το φάσμα της εκπαίδευσης. Θεωρείται επίσης ότι η τεχνολογία καθιστά αναγκαίο να επανεξεταστεί ο ρόλος των εκπαιδευτικών. Μεσοπρόθεσμα, οι εκπαιδευτικοί και οι εκπαιδευόμενοι θα χρησιμοποιούν όλο και περισσότερο ανοικτούς εκπαιδευτικούς πόρους και υβριδικά σχέδια, κάτι που ενθαρρύνει τον συνδυασμό φυσικού και εικονικού μαθησιακού περιβάλλοντος. Τέλος, οι εμπειρογνώμονες πιστεύουν ότι η ηλεκτρονική μάθηση θα εξελιχθεί σημαντικά την επόμενη πενταετία, μαζί με την αύξηση της μάθησης και της αξιολόγησης που βασίζονται σε δεδομένα.
Ποια προβλήματα εντόπισε η έκθεση; Οι εμπειρογνώμονες εξέτασαν τρεις διαφορετικές κατηγορίες προβλημάτων. Πρώτον, τα ευεπίλυτα προβλήματα, τα οποία μπορούν να αντιμετωπιστούν εύκολα ή για τα οποία υπάρχουν ήδη λύσεις που μπορούν να εφαρμοστούν. Αυτά περιλαμβάνουν την ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών στην κατάρτιση των εκπαιδευτικών και την αντιμετώπιση των ανεπαρκών ψηφιακών ικανοτήτων στα σχολεία. Δεύτερον, τα δύσκολα προβλήματα, τα οποία θα απαιτήσουν περισσότερη προσπάθεια και χρόνο για να αντιμετωπιστούν, όπως η αυθεντική μάθηση (η οποία μεταφέρει τις βιωματικές εμπειρίες στην αίθουσα διδασκαλίας) και ο συνδυασμός της μάθησης σε φυσικό και εικονικό περιβάλλον. Τέλος, οι εμπειρογνώμονες κατατάσσουν ορισμένα προβλήματα ως δυσεπίλυτα, τα οποία θα είναι πολύ πιο δύσκολα και θα απαιτήσουν περισσότερο χρόνο για να επιλυθούν. Τα προβλήματα αυτά περιλαμβάνουν την ανάγκη να βελτιωθεί η διδασκαλία της σύνθετης σκέψης και της αποτελεσματικής επικοινωνίας, καθώς και να αντιμετωπιστεί η έλλειψη στρατηγικής που να εξασφαλίζει ότι οι μαθητές συμμετέχουν πιο ενεργά στον από κοινού σχεδιασμό των μαθησιακών τους δραστηριοτήτων.
Ποιες τεχνολογίες πιστεύουν οι εμπειρογνώμονες ότι θα χρησιμοποιούνται στην εκπαίδευση τα επόμενα χρόνια; Το επόμενο έτος, ή περίπου τότε, το υπολογιστικό νέφος και η υπολογιστική ταμπλέτα θα είναι κάτι πολύ συνηθισμένο σε πολλές αίθουσες διδασκαλίας σε όλη την Ευρώπη, ενώ θα χρειαστούν 2-3 έτη προτού τα ηλεκτρονικά παιχνίδια καταστούν αναπόσπαστο μέρος της διδασκαλίας. Σύμφωνα με μελέτες, τα ηλεκτρονικά παιχνίδια μπορούν να προάγουν τις κοινωνικές δεξιότητες και να χρησιμοποιήσουν σενάρια τα οποία μπορούν να βοηθήσουν τους μαθητές να κατανοήσουν θέματα όπως ο ρατσισμός ή η ανισότητα. Επιπλέον, οι κινητές συσκευές -όπως τα έξυπνα τηλέφωνα και οι ταμπλέτες- θα γίνονται όλο και χρησιμότερα εργαλεία μάθησης κατά τα προσεχή έτη. Από την άλλη πλευρά, είναι πολύ πιθανόν ότι θα χρειαστούν έως πέντε έτη προτού εξατομικευθεί η μάθηση και διευρυνθεί η χρήση εικονικών ή εξ αποστάσεως εργαστηρίων.
Τι είναι οι ανοικτοί εκπαιδευτικοί πόροι; Οι ανοικτοί εκπαιδευτικοί πόροι (ΑΕΠ) είναι μαθησιακοί πόροι, όπως διδακτικά βιβλία, σημειώσεις διαλέξεων, τεστ, εργασίες, αποσπάσματα ταινιών ή ηχογραφήσεις, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν δωρεάν από μεμονωμένους χρήστες ή ομάδα χρηστών και να προσαρμοστούν σε συγκεκριμένες μαθησιακές ανάγκες. Οι πόροι αυτοί μπορεί να χρησιμεύσουν στη διδασκαλία, τη μάθηση και την αξιολόγηση, καθώς και για ερευνητικούς σκοπούς. Μπορείτε να βρείτε ευρωπαϊκούς ΑΕΠ στην ιστοσελίδαOpenEducationEuropa.eu, την πύλη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την καινοτόμο μάθηση.
Ακολούθησε το Diorismos στο Google News! Με την υπογραφή του www.diorismos.gr
